Wat is een leiderschapstest?

Een leiderschapstest brengt in kaart hoe iemand omgaat met de kern van een leidinggevende rol. Denk aan beslissen, richting geven, mensen motiveren en integer handelen. Vaak toont de test ook welke leiderschapsstijl iemand verkiest.

Belangrijk om te weten: een leiderschapstest is geen intelligentietest en geen kennistest. Hij zegt niets over hoe goed iemand de werking van een lokaal bestuur kent of hoe snel iemand redeneert. Daar bestaan aparte testen voor, zoals de intelligentietesten voor logisch, verbaal en numeriek inzicht en de kennistest Werking Lokaal Bestuur. Een leiderschapstest is ook geen algemene persoonlijkheidstest bij selectie. Hij gaat specifiek over gedragsvoorkeuren en potentieel in een leidinggevende rol.

Wat een leiderschapstest niet doet

Een test geeft je een onderbouwd profiel met aanbevelingen, maar de eindbeslissing ligt niet bij de test. Of iemand geschikt is, hangt af van wat jouw functie vraagt.

Een paar valkuilen:

• Een test zonder functieprofiel. Als je niet vooraf bepaalt welke leiderschapscompetenties de functie vraagt, weet je ook niet hoe je een score moet lezen. Een diensthoofd burgerzaken met een team van twaalf loketmedewerkers vraagt iets anders dan een projectleider die geen eigen team heeft.
• Eén score laten beslissen. Een testresultaat is één bron van informatie. Het is sterker in combinatie met andere selectietechnieken.
• Geen terugkoppeling naar de kandidaat. Leg kandidaten voor een leidinggevende functie uit wat je meet en waarom. Dat maakt het resultaat bespreekbaar.

Wat zegt onderzoek over testen en interviews?

Een grote overzichtsstudie van Sackett en collega’s (2022, Journal of Applied Psychology) vergeleek hoe goed verschillende selectiemethoden werkprestaties voorspellen. Het gestructureerde interview kwam als sterkste voorspeller naar boven, met kennistests kort daarna. Cognitieve testen scoorden lager dan in eerdere studies werd aangenomen.

Die studie gaat over werkprestaties in het algemeen, niet specifiek over leidinggevenden of over de publieke sector. Wat je er wel uit meeneemt: een goed voorbereid, gestructureerd gesprek is een van de sterkste selectie-instrumenten die er zijn. Gebruik testresultaten dus om je interviewvragen scherper te maken, niet om het interview te vervangen.

Test, assessment of allebei?

Het verschil in het kort:

• Een test is een gestandaardiseerd instrument dat kandidaten online of ter plaatse invullen. Hij is objectief vergelijkbaar en makkelijk af te nemen.
• Een assessment is een uitgebreider traject met een assessor. Het combineert bijvoorbeeld interviews, simulaties, rollenspellen en testen. Je ziet de kandidaat dus ook echt aan het werk in een gesimuleerde situatie.

Een assessment in de publieke sector is vooral zinvol als de functie complex is, de impact groot is of een zuiver testresultaat te weinig context geeft. Voor een algemeen directeur of een departementshoofd ligt een assessment dus meer voor de hand dan voor een eerste teamverantwoordelijke. Voor die laatste kan een leiderschapstest plus een gestructureerd interview al veel duidelijkheid geven.

Zo zet je een leiderschapstest zinvol in

1. Begin bij de functie. Schrijf op welke leiderschapssituaties de nieuwe medewerker het eerste jaar zal tegenkomen. Een team in verandering? Een dienst met veel klachten? Een fusie?
2. Kies de dimensies die ertoe doen. Je hoeft niet alle competenties te meten die er bestaan, en niet elke score is even relevant. Bepaal vooraf op welke twee of drie dimensies je jury vooral let.
3. Gebruik de resultaten als input voor het gesprek. Valt een kandidaat laag uit op beslissen? Vraag dan in het interview naar een concrete situatie waarin hij of zij een moeilijke beslissing moest nemen.
4. Beslis met de jury, niet met de test. Leg de resultaten naast het interview, de praktijkproef en het cv.
5. Geef feedback. Ook kandidaten die niet weerhouden worden, kunnen er iets mee. Zo blijft ook een afwijzing een correcte ervaring.

Een extra voordeel: dezelfde test kan je later ook inzetten als vertrekpunt in een ontwikkelingstraject voor leidinggevenden. Zo krijg je een gemeenschappelijke taal over leiderschap binnen je bestuur.

Wat betekent dit voor jou?

Een leiderschapstest is geen wondermiddel, maar wel een nuttige extra bril. Hij helpt je om verder te kijken dan een vlot gesprek, en om je jury met concrete vragen het interview in te sturen. Hoe zwaarder de functie, hoe meer je de test aanvult met een assessment.

Hoe Public hierbij kan helpen

Het testcentrum van Public heeft een eigen leiderschapstest: Public Leiderschap. De test meet negen leiderschapsfactoren: strategisch denken, leren, organiseren, beslissen, verbinden, motiveren, doelgericht werken, innoveren en integer handelen. Die factoren zijn afgeleid uit onder meer het competentiemodel van de Vlaamse overheid en uit wetenschappelijk onderzoek.

Daarnaast toont de test iemands voorkeursstijl op vijf continuüms: gedreven of rustig, lange of korte termijn, voorzichtig of optimistisch, onderzoekend of ondernemend, open-minded of autonoom. Kandidaten maken zowel gedwongen als vrije keuzes in situaties. Zo krijg je een genuanceerd beeld.

De test duurt 60 minuten en is bruikbaar voor selectie, ontwikkeling of zelfinzicht. Hij is wetenschappelijk onderbouwd en meermaals gevalideerd binnen de publieke sector. Je kan de test los gebruiken of binnen onze JobSolutions software voor rekrutering en selectie binnen lokale besturen.

Wil je verder gaan dan een test? Dan zijn er ook voor leidinggevende functies assessments met een assessor, van psychotechnische testen en een psychotechnische screening tot een volledig assessment.

Twijfel je welke combinatie past bij jouw vacature? Neem gerust contact op via onderstaand formulier, dan bekijken we het samen.

Klik hier om ons volledig testcentrum specifiek ontwikkeld voor lokale besturen te raadplegen. 

Veelgestelde vragen

Wat zijn leiderschapstesten?
Leiderschapstesten brengen in kaart hoe iemand omgaat met de kern van een leidinggevende rol, zoals beslissen, motiveren en richting geven, en welke leiderschapsstijl iemand verkiest. Ze meten geen kennis of intelligentie.

Bestaat er een leiderschapstest voor lokale besturen in België?
Ja. Public Leiderschap is ontwikkeld in Vlaanderen, in het Nederlands, en gevalideerd binnen de publieke sector. De leiderschapsfactoren zijn afgeleid uit onder meer het competentiemodel van de Vlaamse overheid.

Wat is een assessment?
Een assessment is een uitgebreid evaluatietraject met een assessor. Het combineert bijvoorbeeld interviews, simulaties, rollenspellen en testen om competenties en potentieel in kaart te brengen. Het is vooral zinvol bij complexe functies met een grote impact.

Is een competentietest bij de overheid hetzelfde als een leiderschapstest?
Niet altijd. Een competentietest kan over veel verschillende competenties gaan. Een leiderschapstest focust specifiek op leiderschapspotentieel en leiderschapsstijl. Welke je kiest, hangt af van wat de functie vraagt.

Bron: Sackett, P.R., Zhang, C., Berry, C.M., & Lievens, F. (2022). Revisiting meta-analytic estimates of validity in personnel selection: Addressing systematic overcorrection for restriction of range. Journal of Applied Psychology, 107(11), 2040–2068.

Deel op: